Чan sampuloŋ butah чasin чan gajah
Sah Timogan nin Asia, чigwah nin saroŋ чosipon manuŋod sah sampuloŋ butah. Nin hulih tah dakul nin чibaчibaŋ verʃon чan чosipon nah чinih, gagamiton koh чenot чan verʃon kan maŋah naniniwalaч sah Shraman Dharmah чoh Jainism.
Kaŋ чenot nah panahon, may nakaчistar nah чanom nah butah sah saroŋ banwaч. Saroŋ чaldaw, чan maŋah kahimanwaч nindah sinabihan sindah, “Hoy, чigwah nin gajah sah banwaчan ŋunyan nah чaldaw.” Mayoч sindah nih katitiŋ man nah paghunaч kun чanoh чan gajah. Nagdesiʃon sindah, “Maskih daчih tah mahihiliŋ чan gajah, hareh kitah paduman чasin himateчon tah man lamaŋ.” Gabos sindah nagduman sah kun nasah saчen чan gajah. Lambaŋ saroч saчindah kuminapkap kan gajah. Lambaŋ saroh чinabot nah dinutaчan sah чibaчibaŋ parteh nah daчih namimiliч.
“Hoy, чan gajah saroŋ hawak nin kahoy.” sabih kan чenot nah lalakih nah nakakapkap sah hitaч.
“Bakoч! siriŋ sah lubid.” sabih kan panduwaŋ lalakih nah nakakapkap sah чikog.
“Bakoч! siriŋ sah sawah,” sabih kan pantoloŋ lalakih nah nakakapkap sah чuŋos kan gajah.
“Garoh saroŋ dakulaŋ paŋayab”, sabih kan paŋчapat nah lalakih nah nakakapkap sah taliŋah kan gajah.
“Garoh saroŋ mahiwas nah lanob,” sabih kan panlimaŋ lalakih nah nakakapkap sah tulak kan gajah.
“Garoh saroŋ garod,” sabih kan paŋчanom nah lalakih nah nakakapkap sah sigmit kan gajah.Sindah nagpuчon nah makipagtusayan sah lambaŋ saroч mapadapit sah gajah чasin lambaŋ saroч sah saчindah namimirit nah siyah чan tamaч. Sah paghiliŋ, garoh nagkakaчaraŋgotan nah sindah. Saroŋ pantas nah lalakih чan nagчaчagih nah nahiliŋ чinih. Puminondoh siyah sakah hinapot sindah, “Чanoŋ nangyayarih?” Sabih nindah, “Daчih kamih magkasurundoч kun saчanoh siriŋ чan gajah.” Lambaŋ saroч saчindah nagsaysay kun saчanoh чagid чan gajah sah pagчiчisip nindah. Чan pantas nah lalakih чipinaliwanag nah mariwasdiwas saindah, “Gabos kamoh tamaч. Чan dahilan lambaŋ saroч saчindoh nagsasaysay kaчinih nah naчiчibah hulih tah lambaŋ saroч saчindoh duminutaч sah чibaчibaŋ parteh kan gajah. Kayaч sah katotoчohan, чan gajah чigwaŋ kabtaŋ kan gabos nah maŋah sinabih nindoh.” “Чah!” sabih kan gabos. Mayoh naŋ чiriwal. Maчorogmah nah sindah tah gabos sindah tamaч.
Sah Jainism, muyah nindaŋ чituчun чan riparoh nah чan lekʃon nah tibaчad muyaŋ чipaчabot daчah kan чosipon чiyoh nah may nagkapiraŋ katotoчohan sah sinasambit kan lambaŋ tahoh. Nagkapiraŋ beses nah nahihiliŋ tah чan katunayan kaчinih чoh minsan daчi man, hulih tah чan paghiliŋ kan ibaŋ tahoh чibah sah satoч чasin daчi kitah minsan чuyon sah paчagih nin paghiliŋ nindah чalagad kitah gabos minatubod nah kitah tamaч. Чuyon sah Jainism, чan dapat nah gawiч bakoŋ makipagtusayan kundiч чan sabihon nah “tibaчad чigwah kah nin saчimoŋ maŋah dahilan чoh paliwanag” ŋaniŋ daчih pagpuчnan nin чiriwal. Sah Jainism, чan чapod sah katukduчan nah чinih Syadvada чoh Anekantavada, чoh чan “Katukduчan nin Manчibaчibaŋ maŋah Katuчodan” nah чuyon digdih, чan katotoчohan kayaŋ sabihon sah pitong чibaчibaŋ paчagih. Hulih kaчinih, mapagpaubayaч sindah, nah tugot sindah nah makipamuhay nah may pakikibagay sah maŋah tahoh nah may чibaчibaŋ pagчiчisip, hulih sah saчindaŋ paчagih nin paghiliŋ sah чibaŋ may чibaŋ paghiliŋ.
Nin hulih tah saroч laŋ чiniŋ pagpaliwanag sah lekʃon kan чosipon, чigwah man nin чibaŋ paghiliŋ чan чibaŋ tahoh kayaч nagkaчigwah nin чibaŋ verʃon чan чosipon nah чinih. Sah verʃon kan maŋah Discordiano, nagiŋ saroŋ ralaban чan tusayan kan maŋah butah tah lambaŋ saroч natutohan nah чaram ninda чan totoчoŋ kalikasan kan hayop чasin чigwah sindah nin maŋah tagasunod. Чalagad, baчgoh nindah napuksaч sindahsindah, saroŋ butaŋ nagчapod sah sadirih niyah nah Diskordianaŋ чorakuloh чan nagdatuŋ parah maчaraman kun taчnoh tah may kariribokan. Mantaŋ nagbabaralbagan sindah, kinapkap niyah man чan gajah. Чalagad чimbes nah magчudoŋ pagkatapos nin saroŋ pagkapkap, kinapaч niyaŋ biyoч sakah naчisip niyah nah “Saroч laŋ чiniŋ hayop nah may dakulaŋ tagilidan, talingah, hitaч, sigmit, чuŋos, sakah maniwaŋ nah чikog. Saroŋ чariponpon nin maŋah чutoччutoч чan maŋah butaŋ чinih”.
Daŋan sinabih, “Pagчudoŋ! Natalastas koh чan katotoчohan. Чaram koh kun siчisay чan tamaч.” Nin hulih sah saroч siyaŋ чorakuloh, nagчurudoŋ sindah чasin nagdaraŋog чasin nagsarabi, “Sabihah samoч!” “Чinusisaч koh чan gajah kan sakoŋ duwaŋ kamot,” sabih niyah, “чasin nadukayan koh nah gabos kamoh tamaч.” “Paчnoh чinih naŋyarih?” sindah nagharapot. “Чan gajah daw pwedeŋ magiŋ lanob чasin paŋayab чasin hawak nin kahoy чasin garod чasin halas?” чasin sindah gabos nariboŋ nah gayoh. Чipinaliwanag niyah” чan gajah saroŋ dakulaŋ kahoy, чasin sah kahoy nah чinih tuminoboч чan maŋah dahon siriŋ sah maŋah dakulaŋ paŋayab ŋaniŋ magtaчoh nin makaŋaŋalas nah lindoŋ чasin kayaban чan huyophuyop. Чasin чan maŋah saŋah kan kahoy nah чinih siriŋ sah maŋah garod parah paŋataman чinih. Hulih tah чinih чan kahoy nin Pagkalalaŋ чasin nin Daчiŋ sagkod nah Buhay, чasin чan dakulaŋ halas nakakulambitay digdih.” Sah karaчutan nin palad, nakatagoч чinih sah likodan kan saroŋ dakulaŋ lanob, kayaч daчih чinih nadukayan haŋgaŋ sah чaldaw nah чiniŋ gayoh. Daчih чinih maчaчabot sah normal nah paчagih. Чalagad чakoh, sah sakoŋ kadunuŋan, nakatuklas nin saroŋ pinakabanal nah lubid, nah pwedeŋ gamiton ŋaniŋ masakat чan lanob. Чasin kun чan kahoy dutaчan sah maninigoŋ paчagih nah чakoh laŋ чaŋ nakakaчaram, magkakaчigwah kamoh nin buhay nah daчiŋ kasagkudan.” Gabos sindah nagiŋ чinteresadoh sah sinabih syempreh. Daŋan чan чorakuloh nagsambit nin чurog kamahalon nah halagah sah saчiyaŋ serviʃoh (чan daчiŋ sagkod nah buhay daчih nakukuчaŋ baratoh), чasin nakaganar nin medyoh saroŋ likos.
Sah verʃon nah чinih, чipinapahiliŋ nah чan pinagtagniчtagniŋ чibaчibaŋ paчagih nin paghiliŋ daчih pwedeŋ makaчabot sah katunayan, bakoч laŋ tah чan nagtagniч saroч man nah butah, чurog nah tah чan nagtagniч чigwah nin pansadiriŋ tuyoh. Nin hulih tah чan чorakuloh butah man, чan paliwanag niya kan katunayan limitadoh sanah sah maŋah ladawan nah nakuчah kan maŋah butah sah saчindaŋ paghimateч чapwerah sah paghiliŋ. Чiчagid moh чinih sah pantas nah lalaki nah hulih tah nakakahiliŋ siyah nakataчoh nin tunay nah paliwanag.
Sah verʃon kan maŋah naniniwalaч sah Buddha Dharmah чoh Buddhism, чan чosipon nah чinih nakapalaчog sah saroŋ paŋyayarih sah buhay nih Siddharta Gautama. Kan siyah hinapot kun чanoŋ masasabih niyah manuŋod sah maŋah nagririlibut nah maŋah riʃih (“seer”) чasin maŋah tapasvin (“hermit”) sah Savatthi nah mahihilig sah pakikipagtusayan, nah чan nagkapirah nagsasabih nah чan kinaчban daчiŋ kasagkudan чasin чan чibah nah чinih may kasagkudan, чan чibah sinasabih nah чan kalag nagagadan kaчibahan kan lawas чasin чan чibah nah чinih nabubuhay nah daчiŋ sagkod, чasin чibah pah, bilaŋ simbag, чinosipan niyah sindah kaчiniŋ osipon nah чinih. Чan kaчibahan sah verʃon kan Buddhism чiyoh nah saroŋ rajah чan nagpatipon sah saroŋ lugar sah saroч niyaŋ paralingkod nin maŋah lalakih nah namundag nah butah чasin чinatubaŋ saчindah чan saroŋ gajah. Hinapot kan rajah saroчsaroч sindah kan gabos nakakapkap nah nah kun чanoŋ klaseŋ bagay чan gajah. Naчugmah sah nahiliŋ чan rajah kan чan maŋah butah nagsuruntokan sah daчih pagkasurundoч. “Чiyoh man ŋaniч чan maŋah parahulit чasin maŋah pantas nah may maŋчibaчibaŋ paghiliŋ, maŋah butah чasin daчih nakakahiliŋ. Sah saчindaŋ kawaчran nin malay чoh pagkamumoŋ, likas sindah nah makiчiwalon, makitusayon, lambaŋ saroч nakikitagasan nah чan katunayan чarog kaчinih sakah kaчinih.” Daŋan sih Siddharta tuminaram nah чan parahulit sakah moŋheh nagчiчiriwal tah lambaŋ saroч minakapot sah saчiyaŋ paghiliŋ чasin nakikitaч sanah чan saroŋ ladoh kan saroŋ bagay.
Sah verʃon kan maŋah naniniwalaч sah Sanatana Dharmah чoh Hinduism, чan gajah dinarah sah saroŋ madiklom nah haroŋ bilaŋ saroŋ palabas. Maŋah tiripon nin tahuh чan puminaduman sah madiklom nah lugar para mahiliŋ чan hayop. Kaŋ namaraŋnohan nah daчih pwedeŋ suriчon sah paghiliŋ, lambaŋ paradalaw hinimatiч kan saчindaŋ palad sah diklom. Sih Rumi чoh Mawlānā Jalāl ad-Dīn Muhammad Balkhī nah чiyoh чan nagsaysay kaчinih nagsabih nah чan sahawak nah matah siriŋ sah palad kan kamot. Чan palad mayoч nin kakayahan nah lakopan чan kaчentirohan kan hayop.
Masasabih nah чan kayaŋ maчaraman kan maŋah butah haŋgan laŋ duman sah datih nah nindaŋ чaram, nah maчiчaчagid laŋ nindah sah datiŋ чaram чan maŋah baчgoh nindaŋ nadukayan nah maŋah bagaybagay. Maskih чitoŋ maŋah bagaybagay nah datih nah nindaŋ чaram чitoh man maŋah bagaybagay nah чitinukdoч saчindah kan maŋah daчih butah kon чanoh чan ŋaran чoh чapod kan kadaklan. Kayaч kon чiчisipon, чan maŋah butah nakakapaghimatiч чalagad daчih talagah nindah mapatotoчohan sah sadirih nah чitoŋ nakakaputan nindah чiyoh чitoh чan nasah чisip nindaŋ ŋaran. Pwedeŋ чisipon nah lambaŋ saroч may parteŋ tamaч чalagad чiyan minapasaboŋ nah kadaklan nasah salaч. Kayaч gabos nah paratusay daчiŋ malay kan muyaŋ sabihon kan lambaŋ saroч чasin nagpaparatiwaчtiwaч manuŋod sah gajah nah mayoч maskih saroч saчindah nakahiliŋ.
Sah katapostaposan, чan lekʃon nah makukuчah tah haliч digdih sah чosipon nah чinih nah pagkulaŋ kah nin saroŋ paghimatiч, kulaŋ kah nin saroŋ paчagih nin pagpapatunay kun totoчoh чan saчimoŋ paghunaч manuŋod sah maŋah bagaybagay чasin sah kinaчban. Saroч pah nah mahidap чoh masakit kun paчnoh moh tatasaron чan paghunaч kan чibaŋ tahoh, чorog nah kun daчih moh kayaŋ patunayan sah sadirih moh kun sindah man may kakulaŋan sah paghimatiч чoh mayoч.
Ŋunyan чan pinakadakulaŋ hapot nah чiwawalat koh, чan tahoh daw чigwa nin saroŋ paghimatiч nah kulaŋ sah saчiyah, чan nakakahiliŋ чasin чan butah? Nah sah paghimatiŋ чinih kun чigwah чan tahoh garoh kitah maŋah nakakahiliŋ kun чiчaчagid sah maŋah butah чoh tahoŋ mayoч kaчinih? Чasin чanoh чan mahihiliŋ tah kun чigwah kitah kaчinih? Чaram daw kan butah digdih kon чanoŋ kaчibahan kan butah digdih sakah nakakahiliŋ digdih kun sindah namondag nah butah digdih?
Чan kakulaŋan sah kakayahan kan maŋah may sahawak nah pagkabutah
Sah Bibliyah, чan tataramon nah butah bakoч laŋ ginagamit sah maŋah sahawak nah butah kundiч sah maŋah saчisip nah butah man. Manuŋod sah pagkabutah sah hawak, чigwah nin maŋah halimbawaч nin maŋah sahawak nah pagkabutah sah Bibliyah чasin kun чanoh чan saчindaŋ kakulaŋan sah kakayahan.
Maskih siчisay makakapagpatunay sah sadirih niyah nah чan tahoŋ butah чoh kayaч harap, sah чibaŋ tataramon daчih nakakahiliŋ, daчih makakapagpatunay чoh makakatugdas sah saчiyaŋ sadirih sanah kan katotoчohan kan maŋah bagaybagay nah sinasabih sah saчiyah kan чibaŋ nakakahiliŋ чoh nakakaчaram, maŋah bagaybagay nah чan matah sanah nah sah pagkahiliŋ makakapagpatunay, halimbawaч bagah чan minasunod: pagkakolor, pagkabatikbatik, pagkarukitdukit, pagkasurat, pagkadesinyo, pagkaladawan na kurit, pagkaretratoh, pagka-chart, pagka-graph, pagkapinta sakah чibahчibah pah man nah pangmataŋ “gibo nin siniŋ”. Daŋan чan maŋah bagay nah daчih чabot kan saчiyang kamot, bitis, sugkod, sakah чibah paŋ panghimatiч чarog kan pagdaŋog, pagparoŋ, pagnamit, чasin pagdutaч, halimbawaч bagah kayan чan saldaŋ, чan bulan, maŋah bituчon, maŋah taraчnawon чarog kan kabukidan, kaчumahan, kadagatan чasin manlaчenlaчen paŋ чibah.
Чan maŋah butah garoŋ mayoŋ maŋah matah maskih чigwah, naghahapihap чasin nasisiŋkog sah luntok nah garoh naghahapihap чasin nasisiŋkog sah baŋgih (Isa 59:10). Parah sumpayan чan labaч kan kayah nindaŋ maчaraman, kaчipuhan nindah nin sugkod nah sah paчagih nin tanog naчipapahimatiч kun чanoh чan nasah haranih saчindah, чarog bagah kan sah saчindaŋ чatubaŋan, likodan чoh tagilidan sakah kun чanoh чan saчindaŋ mababatayan, madadasmagan, maчuчuruŋan, matataŋkuчan чoh matatabig.
Nin hulih tah daчih sindah nakakahiliŋ, may haŋganan чan чaram nindah nah tunay sah kinaчban. Daчih nindah чaram чan maŋah danaч, daчih nindah midbid чan maŋah чagihan (Isa 42:16), naglalakaw sindah sah kadikloman чasin daчi nakakaчaram kun saчen paduduman (1 Jo 2:11), papagalon чasin masasakitan sindah kahahanap parah mahanap чan saroŋ bagay (Ge 19:11). Чan butah minakapkap sah kaчogtohan nah saчiyah saroŋ kadikloman (De 28:29). Чan butah daчih makahimateч чoh makahiliŋ kan nasah harayoч (2 Pet 1:9).
Nin hulih sah saчindaŋ kabiyadiчan, sindah dapat kaherakan чasin tabaŋan. Kaчipuhan nindah nin pagчalalay sakah paggiyah. Kayaч sah Bibliyah, nakasurat “hareh paglaчgeh nin siŋkugan sah чagihan kan butah” (Lev 19:14), nah magiŋ maŋah matah sah butah (Job 29:15), nah sumpaчon чan maŋah minapalagalag sah butah sah saчiyaŋ чagiчagih (De 27:18, Mt 23:16-26). Чapwerah kayan, sindah kinakaputan sah kamot чoh чinaчalalayan чasin pinapaŋenotan pasiriŋ sah padudumanan (Mr 8:23). Lugod, dapat magiŋ giyah, tagakabit sah butah, чasin liwanag kan maŋah nasah kadikloman (Ro 2:19). Nin hulih kaчinih, чan saroŋ butah daчih pwedeŋ maggiyah чoh kayaч maŋgiyah sah saroч paŋ butah kun daчih sindaŋ duwah parehoŋ mahuhulog sah kalih (Mt 15:14, Lu 6:39).
Чanoh чan muyaŋ pakahulugan kan may saчisip nah pagkabutah
Sah hiliŋ koh, чan pagkabutah sah чisip saroŋ pagkakaчarog (“analogy”) laŋ чasin bakoŋ tunay nah paŋhimatiч, nin hulih tah чan pagkabutah maчikakapot laŋ manuŋod sah matah. Baчgoh tah pagчorolayan чan saчisip nah pagkabutah, saroчsaroчon tah ŋuчnah чan maŋah kadahilanan kan pagkabutah sah чisip. Чanoчanoh чan nakakabutah digdih? Paŋчenot, чan чeloh kan panahon nah чinih, nah siriŋ man kan чibaŋ maŋah tahoh nah sah hawak nakakabutah (Jer 52:11), nin hulih tah чan чeloh kan panahon nah чinih kadikloman (2 Cor 6:14-15) чasin чan kadikloman nakakabutah (Mt 6:23, 1 Jo 2:11). Binutah niyah чan saчindaŋ maŋah matah taŋaniŋ sindah daчih makahiliŋ (Jo 12:40), taŋaniŋ daчih masiraŋan kan liwanag nin mamuraway nah marhay nah baretaч чan pagчiчisip, kayaч чiyan чan maŋah daчih minatubod (2 Co 4:4), nah pinatagas чan pusoч taŋaniŋ daчih sindah makasabot (Jo 12:40).
Paŋduwah, sih YHWH, nah magpapasakit sah nagkakasaralaч tumaŋ sah saчiyah (Zep 1:17). Чan daчih maghinanyog sah tiŋog nih YHWH, nah maчanan чan paggiboh sah maŋah tugon niyaŋ pinapakuyog (De 28:15) mabubutah nah makapkap sah luntok nah garoh nagkakapkap sah diklom (De 28:29). Nin hulih tah sih YHWH saroŋ liwanag (Ps 27:1, Isa 10:17), pagmayoч sah saчiyah, mayoч siyah sah liwanag (Lu 11:35, Jo 3:19-21, 8:12, 12:46, Isa 59:10, La 3:2). Чan saчiyaŋ tataramon tiŋraw sah чagihan (Ps 119:105, Pr 6:23) чasin tah waraч nin kadikloman sah saчiyah (1 Jo 1:5), nin hulih tah чaram niyah kun чanoh чan nasah kadikolman (Da 2:22) kayaч чan kadikoluman чasin чan kaliwanagan sah tahuh magkaчagid чasin daчiŋ kaчibahan saчiyah (Ps 139:12). Pagmayoч sah saчiyah, yaчon чan tahuh sah kadikloman. Чiyan чan duwaŋ kadahilanan kan pagkabutah sah чisip.
Чanoh чan gustoŋ sabihon pag sinabiŋ butah sah чisip? Чenot ŋuчnah, чan maŋah saksih nih YHWH чinaчapod nah maŋah butah maskih may maŋah matah (Isa 43:8, 10). Sah maŋah butah sinabih niyah, “Hiliŋah, nindoŋ maŋah butah, ŋaniŋ kamoh makakitaч” (Isa 42:18). Butah man чan чinaчapod nah paraliŋkod nih YHWH (Isa 42:19), nakakakitaч nin dakol nah maŋah bagay чalagad daчih nakakagimaw (Isa 42:20). Siyah nah saroŋ liwanag bubuklaton чan maŋah matah nin maŋah butah (Isa 42:1, 6-7) nah makakakitaч sah tahaw nin kadikluman чasin kaŋitŋitan (Isa 29:18). Чan maŋah butah nah binuruklatan nin matah (Isa 35:5) palalakawon nih YHWH sah maŋah чagiчagih nah daчih nindah namidbidan, чan madiklom sah чatubaŋan nindah paliliwanagon (Isa 42:16), чan daчih nahihiliŋ mahihiliŋ, чan daчih naчaчaraman maчaчaraman. Чiniŋ paraliŋkod nah чinih nah чisinobol nah magbalaŋibog kan pagpamuklat sah maŋah butah чiyoh sih Yeʃwah (Lu 4:18) nah чiyoh sanah чan nakapabuklat nin matah kan tahoh nah namundag nah butah puчon sah kapinoчnan nin kinaчban (Jo 9:32). Siyah napadigdih man sah kinaчban taŋaning bakoч sanaŋ чan daчih nakakahiliŋ makahiliŋ kundiч чan nakakahiliŋ magiŋ maŋah butah (Jo 9:39-40). Чalagad чan чibah daчih nagturubod sagkod nah daчih pinasaksihan kan чibah pah (Jo 9:18-25).
Чanoh tah чinaчapod nah butah чan maŋah saksih nih YHWH? Nin hulih tah sindah minasarig sah paniniwalaч nah totoчoh чan sinasabih kan saчindaŋ parapaчamoŋ чoh paraligtas (Jo 1:17,8:31-32), nah чan parapaчamoŋ nindah masususug sah kahurihurihan kih YHWH (1 Co 15:28) nah saroŋ nabubuhay nah daчih nahihiliŋ (Jo 4:24, Lu 24:39, 1 Jo 4:12,20), чuyon sah Bibliyah. Mayoŋ чibaŋ nakahiliŋ kih YHWH kundiч sih Yeʃwah sanah (Jo 1:18). Saroч pah, kun daчih nin nagtukdoч saчindah nin tamaŋ dalan, daчih nindah maчaчaraman kun чanoh чan tamaч (Ro 10:14). Kayaч sindah butah sah katotoчohan maskih may maŋah matah tah sindah harap sah katunayan nin kaligtasan чasin чagiчagih nin kinaчban, nah minatubod sah maŋah daчih nahihiliŋ. Kayaч kun daчih talagah sih Yeʃwah nabuhay liwat, sayaŋ чan kapagalan чasin pakasakit kan maŋah kiXristoh (1 Co 15:17).
Saroŋ paŋhematiч
Чulit, чanoh чan muyaŋ sabihon kan butah чan pagчiчisip? Sah чanoŋ pakahulugan чinih saroŋ panghimatiч nah nabubutah? Чan pagчiчisip kan tahoh чiniчaчagid kan Bibliyah sah matah, nah pwedeng mabutah. Muyah daw чipakahulugan kan Bibliyah nah чan pagчiчisip saroŋ panghimateч? Panghimatiч parah sah maŋah bagaybagay nah daчih nahihiliŋ чasin bakoŋ paŋfisik? Чiyoh daw чinih чan intuition? ESP? telepathy чoh чan pagkasagap nin чiniчisip чoh namamatiчan? precognition чoh pagkaчaram sah maчarabot nah paŋyayarih? Garoh bakoч, sakah garoh bakoч чiniŋ clairevoyance чoh pagkamaŋnoh nin saroŋ paŋfisik nah bagaybagay (maŋah tahoh, bagay, paŋyayarih) nah daчih minagamit kan чibaŋ limaŋ paŋhimatiч (paghiliŋ, pagdaŋog, pagnamit,pagparoŋ, pagdutaч). Sah Bibliyah, чan saчisip nah pagkabutah muyaŋ чiчapod sah daчih makahiliŋ sah paŋruчax nah kinaчban. Maskih чan maŋah tahoh nah may paniniwalaч datiŋ maŋah butah. Kayaч laŋ, sah Bibliyah, чan paniniwalaч bakoŋ sinasambit laŋ manuŋod sah tataramon чasin kakayahan nih YHWH (halimbawaч, чan kinaчban чinihandaч sah taram kan чeloh – Heb 11:3), kundiч чan paniniwalaч sinasambit man manuŋod sah kadunoŋan nin tahuh (1 Co 2:5).
Parah чan tahoh daчih masabih nah butah, dapat siyah nakakahiliŋ (2 Pet 1:1-8, Isa 58:10). Чarog man kaчiyan чan saчisip butah, daчih nakakahiliŋ, maŋah mayoŋ pagkaчaram, nin hulih sah daчiŋ pagkagimaw hulih sah kadikloman kan чisip nah darah kan pagkadaчiŋ malay, kan maŋah suчanoy nah kaчugalian, чasin kan чibah pah nah minabagat sah kaчisipan nindah nah magkaчigwah nin pagkamaŋnoh sah maŋah bagay nah paŋruчax. Чalagad чan pagkabutah nah чinih saroŋ чuriч nin daчih pagkaчaram чoh daчih paniniwalaч чoh pagtubod. Kayaч ŋaniч чan чapod digdih saчisip nah pagkabutah, nin hulih tah bakoч talagah чiniŋ tunay nah pagkabutah kundiч pagkakaчagid sanah. Maskih nah winarasan pah nin naчiчibaŋ pagkaчaram чoh hitgalut чan maŋah kabalih sah yaxad, sindah gabos butah чasin daчih nindah mapapatunayan чan katotoчohan kan hitgalut nah чinih. Kayaч sah kahurihurihih, sindah gabos butah чoh minasarig sanah nah чinih totoчoh naŋgad. Чapwerah kon maчipapahiliŋ nah nah saчisip nah pagkabutah saroч man nah paŋhimateч nah siriŋ sah limaŋ paŋhimateч чalagad sah ladoŋ paŋruчax, чan saчisip nah pagkabutah saroч sanaŋ analogy чoh pagkakaчagid. Kayaч laŋ, paчnoh чinih maчipapahiliŋ sah butah sah pagчiчisip, чorog nah tah gabos nah tahoh butah?
Чinih чan muyah kong maчaraman sah masuronod nah maŋah чaldaw.

