Samarnon Phrase Markers, Part 1

I first noticed Samarnon phrase markers in Chris Sundita’s blogpost “Waray Waray articles” describing Samarnon’s supposed 3 nominative phrase markers.  I have listed them below (with coloured background) with the addition of personal  markers and oblique case. Chris said the genitive is formed by prepending s or h to the nominative forms.

  Nominative Genitive Oblique
Definite Past an san or han sa or ha
Indefinite in sin or hin sa or ha
Definite Non-Past it sit or hit sa or ha
Personal si or hi ni kang

Most Philippine languages distinguish phrase markers only on (1) grammatical case and (2) Personal (Personal proper nouns) vs. Non-Personal (Common nouns plus Nonpersonal Proper nouns). Tagalog would be the most familiar example with its phrase markers found here. The fact that Samarnon has two other phrase markers in both the nominative and genitive makes it really interesting to study.

In this first part, I will only explore the nominative markers in and an. I kind of does not agree with Chris saying that an is definite past and it definite non past but that would be a topic of another blogpost.

The Nominative Phrase Markers: IN vs. AN

Continuing from Chris Sundita’s blogpost, he said that Samarnon uses in regardless of tense whether past, present or future. Furthermore, this thread says Samarnon’s in is indefinite and it’s less frequently used nowadays but the following sentence is still frequently heard according to a native speaker:

Adi in bata.
Here PM-Indef. child.
English     A child is here.

That thread also mentions reasons for its lower frequency, such as that it’s possible that alternate constructions are being used now in lieu of the indefinite phrase marker, or that definite pronouns are more frequent as subjects. My guess is that apart from those reasons, Samarnon is surrounded and being influenced by languages that have no such distinctions or has dropped them; as a result, the Jehovah’s Witness Bible does not have it, probably a reflection of what is spoken in the more urban areas. Yet, it is still one of the more conservative languages. I quote Jason Lobel :

Old Bikol had both *in ‘ NOM. NONREF’ and *nin‘ GEN.NONREF’, while *in also has cognates in Waray-Waray and other Warayan languages, in Tausug, and in the Kamayo dialect of Barobo town.

From that quote, we can say that Bikol used to have the distinction in vs. an. I’m not too familiar with other Warayan languages (Baybayanon, Kinabalian, Gubatnon) or the Mansakan languages south of Samarnon (Kamayo, Mansaka or Mandaya) or other Southern Bisayan languages (Surigaonon, Tausug or Butuanon) if they still distinguish an vs. in. From the materials that I have read in Tausug, it has in but has no an, so makes no distinction like Samarnon. This is the same situation in Kapampangan which has ing only and no ang.

That Waray thread pointed a few Samarnon resources online, like the quite in-depth Samarnon grammar by Lloyd Cromer in this page but there is no mention in Cromer of in or even used it in the sample sentences. This other page has no instance of use or discussion of in apart from Sundita’s and Cromer’s.  I am still in the process of locating these other works on Samarnon mentioned in the thread:

  1. Textbook used by Christian missionaries at Divine Word University(?)
  2. “Waray-English Dictionary” by George Dewey Tramp Jr. (1995)
  3. 70’s dissertation by Zorc. (Zorc, David Paul. The Bisayan Dialects of the Philippines: Subgrouping and Reconstruction. Canberra, Australia: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University, 1977. maybe?)
  4. "Beginning Waray-Waray" by John and Ida Wolff (1967)

Another resource which I found online is Norberto Romualdez Sr.’s 1908 "Bisayan Grammar" which discussed Samarnon’s phrase markers on page 7 to 9. Although Romualdez called it Bisayan, he was referring to the Samarnon language as the introduction said he is “one of the highest authorities on the Samareño dialect”. According to Romualdez,

“these articles do not change in gender.  Articles have two cases: nominative and objective. The objective case covers all the different cases used in other languages after the nominative, that is to say, the genitive, dative, accusative and ablative cases.”

The phrase markers he discussed were:

  Nominative Objective
  Singular Plural Singular       Plural
Definite an an mga san (or han) san (or han) mga
Indefinite in in mga sin (or hin) sin (or hin) mga

With regards to the use of the definite and indefinite phrase markers, he said:

The definite article [an “the”], as well as the indefinite [in “a”], is used in Bisayan in the same manner as its equivalent in English. The definite article, however, is sometimes used before proper nouns, and it is very often used before the demonstrative and possessive pronouns.

#1 Nacanhi an bata. The boy/girl has come.
#2 Nacanhi in bata A boy/girl has come.
#3 An Dyos macagagahom. God is omnipotent.
#4 An ini nga bucad This flower.
#5 An akon calo. My hat

The indefinite article, when needed at the beginning of the sentence, is replaced by the phrase “usa nga" So, if we wish to say "a boy came yesterday," we should not say “in bata nacanhi cacolop” but ”usa nga bata nacanhi cacolop”.

This phrase usa nga is not a perfect article, but it has the character of an adjective, even when used as an article. Therefore, both the indefinite in and the phrase usa nga may be used in the same sentence. So, we can say, changing the regular order of the last sentence:

#6 Nacanhi cacolop in usa nga bata. A boy came yesterday.

My understanding of in is that it is dropped if fronted in the sentence or sentence initial, rather than being replaced with “usa nga”. He said the definite article is very often used before possessive pronouns, but on page 101 he said the indefinite marker is also used before possessive pronouns:

The definite article is sometimes used before proper nouns, and frequently before the demonstrative and possessive pronouns. The indefinite article is sometimes employed before the possessive pronouns.

#7 Macanhi in acon sangcay A friend of mine will come.

He has provided other sample sentences elsewhere:

  Page No. Samarnon English
#8 8 An nagtotoon, nahababaro. He, who studies, learns.
#9 8 An mga nagtututdo ha aton They who teach us.
#10 9 An can Juan guinsurat What John wrote
#11 32 ¿Guinsorat mo na an balos? Have you already written the answer?
#12 32 ¿Hain an basahon? Where is the book?
#13 34 An guiaamayi mo gid an natauag ha imo It is your very father who calls you.
#14 38 An ica upat ca bahin The fourth part.
#15 52 An bala’y nga guintitindog ni Pedro, daco. The house that Peter builds is big
#16 52 An basahon nga ihinatag mo ha acon cacolop. "The book which you gave me yesterday’?
#17 53 ¡Cadamo hin im nganga! How many things you ask or talk!
#18 53 An guinquiquinahanglan mo an pag-ilob, diri hibaro. What you – need is patience, not science.
#19 54 Bisan ano in buhaton mo, hisasabotan co. Whatever you do I’ll know it.
#20 54 ¿An ano nga cabayo in buot mo? Which horse do you like?
#21 55 Bisan hin’o in ada, pacanhia. Whoever is there, let him come.
#22 55 ¿Hain hini nga mga calo in imo? Which of these hats is yours?
#23 58 Surata an acon ngaran Write my name.
#24 88 Hi Pedro amo an tag-iya hini nga balay Peter is tin- owner of this house.
#25 91 Diri hiya nacacagsurat, cay damo in buhat He cannot write, because he is busy.
#26 91 Naicahorolog an bunga The fruit is about to fall.
#27 100 An guinquiquinahanglan ta amo an pag-orosa What we need is union.
#28 102 An bata nga tinmauag ha acon The boy who called me.
#29 102 An cabataan nga tinmauag ha acon The boys who called me.
#30 102 An bata nga tinauag co The boy called by me.
#31 103 An pag-aram hin maopay amo an catungdanan han bata. To learn well is the duty of a boy.

From the examples he provided, we will notice that an is used when the noun referent is

  1. Restricted to a subset of referents using
    • a demonstrative (#4,)
    • a possessive pronoun (#5,#9,#13a,#18a,#23,#27a),
    • a possessive expression (#10)
    • an ordinal number (#14)
    • an expression that singles out the referent (#15,#16,#24,#28,#29,#30) or
    • an expression that limits its application (#13b,#31a, #31b)
  2. Already known to the the discourse participants
    • as common knowledge (#1,#3,#26).
    • is implied by the question as specific instance of a referent (#11,#12)

The use of an in #8, #18b (pag-ilob) and #27b (pag-orosa) with generic or universal referent is a bit odd, but could be another instance of use when referent is common knowledge as indicated by personal pronouns (#18b, #27b).  As a matter of fact in the Samarnon Bible if these are not subjects, these normally get marked with sin/hin to indicate indefinite meaning, and san/han if with restricting expressions: Mark 9:19 has a possessive pronoun (pag-ilob ko) so the definite an is expected, while Eph 1:10 and Rom 5:3,4 have demonstratives. The exception is 2 Thes 3:5 which uses hin even if with restrictive clause.

  Samarnon Bikol
Eph 1:10 Ini nga kaburut-on amo an pag-urosa han ngatanan nga mga binuhat ha langit ngan ha tuna Ining kabotan iyo an pagsararo sa gabos na manga linalang sa langit asin sa daga.
Rom 5:3,4 kay maaram kita nga dida han pag-antos aada an pag-ilob, dida han pag-ilob aada an pagpahimuot han Dyos huli ta aram ta na diyan sa pag-antos yaon an pagkamatinios, diyan sa pagkamatinios yaon an pagpaogma(?) sa Dios,
2 Thes 3:5 bantaron han Ginoo an iyo mga kasingkasing hin pag-ilob nga ginhatag ni Cristo. Dagdagan(?) nin Kagurangnan an saindong mga puso nin pagtios na ilinatag ni Cristo.
Mark 9:19 Tubtob san-o an pag-ilob ko ha iyo? Sagkod nuarin an pagtios ko saindo?
1 Cor 12:12 mga butang nga ginbuhat dida hin pag-ilob ha butnga niyo mga bagay na ginibo diyan nin pagkamatinios sa tanga nindo
2 Thes 1:4 Ipinaparayaw namon an iyo pagpadayon hin pag-ilob ngan pagtoo Ipinag-oorgulyo niamo an saindong pagpadagos nin pagtios asin pagtubod
2 Tim 2:12 Kon magpadayon kita hin pag-ilob kun magpadagos kita nin pagtios
James 1:3 pagpakita ito nga nahibaro kamo hin pag-ilob. pagpahiling ini na nakanood kamo nin pagtios.
Rev 3:10 Tungod kay gintipigan mo an akon sugo hin pag-ilob Huli ta sinunod mo an sakong sugo nin pagtios.

Its use in #20 is even more unusual since the word “ano” (what) does not make “cabayo” (horse) less generic or set it apart from the more common knowledge, and this sentence I suppose may be expressed instead without an: “¿Ano nga cabayo in buot mo?” or possibly “¿In ano nga cabayo in buot mo?” as this looks like an equational sentence. Nevertheless, I have found in this page a similar Samarnon expression “An pakahibaro han kamatuoran mahitungod han kamatayon nabulig ha aton nga masabtan an ano nga iba pa nga katutdoan han Biblia?” and here “Sa ualay an ano (anano?) nga pamnalibad, pumasugut ang mga malolo’ nga mga guinicanan ni Lucia sa iya matahum nga caisipan, cag sang malapit na ang adlao sang pagpacasal sa ila,”  and here  “Kada grupo maghihimo hin rhythm o ritmo o bisan ano nga sayaw gamit an ano nga instrument sakub hin 3 ka minuto.” Also “an ano nga” has a puzzling meaning to me of “whatever” or “whichever”!

In is used when :

  1. The referent is generic or has not been focused on distinct from rest of other similar referents
    • an unmodified referent (#2)
    • a single interchangeable instance of a referent (#6)
    • even if with possessive pronoun if its indistinguishable from similar referents that the expression does not apply. (#7,#20)
  2. The referent is a complement of an indefinite or indeterminate expression
    • Bisan ano (#19)
    • Bisan hin’o (#21)
    • Hain hini (#22)
    • a referent with a complement with “mass-like” or collective characteristics, like many, a lot, etc. (#17,#25)

Samarnon Bibles

Other possible resources online where we can see actual usage are the Samarnon bibles online. There are two Samarnon bibles online that we can look at: the Jehovah’s Witnesses version (can be downloaded here) seems to lack the in phrase marker, while the other, Samareno Popular Version, (can be accessed here) is chock-full of them.

We’ll take the book of Matthews and check a few usage of in in there.

1) Referring to an unmodified referents, even if with action, location or source expressions, that is non-specific in context.

Verse Clause or Phrase
Mat 2:18 “Binati in tingog ha Rama, tingog hin mapait nga pagnguyngoy ngan pagtangis.”
Mat 3:17 “Ngan nagsiring in tingog tikang ha langit”
Mat 4:11 “ngan nagkaabot in mga anghel ug nagtimangno kan Jesus.”
Mat 5:8 “Palaran adton maglinis in kasingkasing, kay makakakita hira han Dyos!”
Mat 5:32 “kon in lalake makigbulag han iya asawa hin bisan ano nga pasangil”
Mat 5:41 Kon in sondalo magpirit ha imo hin pagdara han iya kasangkapan sulod hin usa ka kilometro
Mat 7:4 kon aada pa in nabalabag ha iyo kalugaringon nga mata?
Mat 7:16 Binuburo ba in ubas tikang hin kasapinitan, o in igos tikang hin niyutiyo?
Mat 9:5 Hain in masarusayon
Mat 11:9 Tinuod, nasiring ako ha iyo, hinkit-an niyo in labaw pa hin manaragna.
Mat 12:41 Nasiring ako ha iyo, hahani yana in labaw pa kan Jonas!
Mat 12:42 nasiring ako ha iyo, hahani yana in labaw pa kan Solomon!
Mat 17:5 linambongan hira hin masilaw nga dampog, ngan nagsiring in tingog tikang han dampog.
Mat 13:4 inmabot in mga tamsi ngan pinanuktok an mga binhe.
Mat 13:57 Gintatahod in manaragna bisan diin gawas han iya kalugaringon nga bungto
Mat 14:26 “Iini in murto,” nagsiring hira, ngan ginmoliat hira tungod hinkahadlok.
Mat 15:5 Kundi nagtututdo kamo nga kon in tawo may-ada niya sadang magamit hin pagbulig han amay o iroy niya.
Mat 15:14 kon magtutugway in buta hin igkasi buta, mahuhulog hira nga duha ngadto hin kali.
Mat 17:14 dinmaop kan Jesus in tawo, linmuhod ha iya atubangan.
Mat 19:3 Kinmadto ha iya in mga Parisiyo ngan nagsari hin pagbitik ha iya pinaagi hinpagpakiana, “Natugot ba an aton Balaod nga in lalake makigbulag han iya asawa, hinbisan ano la nga pasangil?”
Mat 19:17 “Kay ano nga napakiana ka man ha akon kon ano in maupay?
Mat 19:21 maaangkon mo in mga manggad ha langit
Mat 19:23 Nasiring ako ha iyo, magkukuri in riko hin pagsulod han Ginhadian han Langit.
Mat 23:16 Kon magsumpa in tawo pinaagi han Templo,
Mat 23:18 Kon magsumpa in tawo pinaagi han altar diri hiya mapipirit pagtuman han iya saad
Mat 23:19 Hain in labaw ka importante, an halad, o an altar ba nga naguuray han halad?
Mat 23:20 Sanglit kon nagsusumpa in tawo pinaagi han altar
Mat 23:21 kon nagsusumpa in tawo pinaagi han Templo,
Mat 23:22 kon nagsusumpa in tawo pinaagi han langit,
Mat 23:24 Ginsasara niyo an langaw tikang han iyo irimnon kundi gintutulon niyo in kamelyo!
Mat 23:34 ipadadara ko ha iyo in mga manaragna, mga makinaadmananon
Mat 24:40 Hito nga panahon, duha ka tawo in magtratrabaho ha uma:
Mat 24:41 Duha nga babaye in maggigiling hin pagkaon:
Mat 26:21 Susumatan ta kamo, usa ha iyo in maglilingo ha akon.
Mat 26:55 Tulisan ba ako nga kinmanhi man kamo dara in mga espada ngan mga balbag hin pagdakop ha akon?
Mat 26:74 Dida dayon tinmugaok in manok
Mat 27:24 bangin la mahinabo in kasamok, kinmuha hiya hin tubig,

2) Referring to a single referent but non-specific (in usa nga/ka/ha/han + referent).

Verse Clause or Phrase
Mat 1:20 “samtang ginhunahuna niya ini, pinmakita ha iya in usa nga anghel han Ginoo pinaagi hin inop
Mat 1:23 “Magbuburod in usa nga uray nga daraga ngan mag-aanak hin lalake, ngan tatawgon hiya nga Emmanuel”
Mat 2:6 “kay magawas tikang ha imo in usa nga pangulo nga magpapakaupay han akon katawhan nga Israel.’”
Mat 2:13 “pinmakita kan Jose ha inop in usa nga anghel han Ginoo ngan nagsiring”
Mat 2:19 “pinmakita kan Jose pinaagi hin inop didto ha Ehipto in usa nga anghel han Ginoo.”
Mat 8:2 Hinmarani ha iya in usa nga sanlahon,
Mat 8:19 Dinimaop ha iya in usa nga magturutdo han Balaod ngan nagsiring
Mat 9:2 Gindara ngada ha iya hin pira ka tawo in usa nga lulid nga nahigda.
Mat 9:18 hinmarani ha iya in usa nga Judiyo
Mat 12:22 Gindara ngadto kan Jesus in usa ka tawo nga buta ngan ngula
Mat 12:26 Sanglit, kon in usa nga hugpo han ginhadian ni Satanas makikig-away ha lain nga hugpo ni Satanas
Mat 12:47 Niyan nagsiring kan Jesus in usa han mga tawo didto
Mat 18:2 Gintawag ni Jesus in usa nga bata ngan ginpatukdaw niya ha atubangan nira
Mat 18:24 nga dad-on ha iya in usa nga makalilisang kadako han iya utang.
Mat 22:35 Ngan in usa ha ira nga magturutdo han Balaod karuyag magbitik kan Jesus pinaagi hin pakiana.
Mat 26:14 Kinmadto han mga puno han kapadian in usa han dose nga mga tinun-an,
Mat 26:51 Hinmulbot ha iya espada in usa han mga kaupod ni Jesus
Mat 26:69 Hinmarani ha iya in usa han mga babaye nga surugoon han Labaw nga Padi ngan sinmiring
Mat 27:48 Dinmalagan dayon in usa ha ira, kinmuha hin espongha
Mat 27:57 Han kulopay na, inmabot in usa nga taga-Arimatea nga ginngaranan kan Jose.
Mat 28:2 kinmunsad tikang ha langit in usa nga anghel han Ginoo, ginkaliding niya an sada nga bato,

3) Referring to two or indeterminate number of referents that are non-specific.

Verse Clause or Phrase
Mat 4:18 “Samtang naglalakat hi Jesus ha baybayon han Lanaw han Galilea, hinkit-an niya in duha nga magbugto nga mangirisda”
Mat 4:21 “Nagtipaunhan hiya ngan hinkit-an niya in duha pa nga magbugto
Mat 18:19 kon in duha ha iyo dinhe ha tuna magka-uyon hinpangaro hin bisan ano nga butang
Mat 21:1 Ginpauna ni Jesus in duha han iya mga tinun-an
Mat 27:38 iginraysang liwat nira ha kros in duha nga mga tulisan upod kan Jesus
Mat 8:1 Linmugsong hi Jesus tikang hin pungtod ngan nagsunod ha iya in damo kaupay nga mga tawo.
Mat 11:2 ginpakadto niya kan Jesus in pira han iya mga tinun-an.
Mat 22:23 Hito manta nga adlaw kinmadto kan Jesus in pira nga mga Sadusiyo.
Mat 28:11 binmalik ha syudad in pira han mga sondalo nga nagbantay han lubnganan

4) Referring to nominals that are not distinguished/set apart from among others, even if with description expressions.

Verse Clause or Phrase
Mat 2:1 “Waray pag-iha, nagkaabot ha Jerusalem, tikang ha sinirangan, in mga tawo nga batid hin kamaaram bahin han kabitun-an
Mat 5:14 “Diri matatago in bungto nga gintindog ha bawbaw hin bukid.”
Mat 8:21 Nagsiring liwat in lain nga tinun-an, “Tugoti gad ako hin pag-oli anay hin paglubong han akon amay.”
Mat 8:24 Han nakaturog hi Jesus, tigda la nga inmabot in makusog nga alipuros ha lanaw
Mat 9:16 kay nakakagisi han daan nga panapton in sugad nga tangkop
Mat 12:7 Diri ko karuyag in mga mananap nga halad, kundi an pagkalooy.
Mat 12:25 Diri mag-iiha in nasod nga nagkakabahinbahin ngan nag-aaruaraway.
Mat 12:43 Kon nagawas in maraot nga espiritu tikang hin tawo
Mat 13:54 Diin man niya kuhaa in sugad nga kinaadman?
Mat 15:30 Hinmarani ha iya in kadam-an nga mga tawo nga nagdara hin mga piay.
Mat 17:27 hiaagian mo ha sulod han iya baba in kwarta nga igo hin pagbayad han akon
Mat 19:2 Sinmunod ha iya in kadam-an nga mga tawo ngan didto gintambal niya hira.
Mat 21:2 hiaagian dayon niyo in hinigtan nga asno upod an iya nati.
Mat 22:11 hinkit-an niya in tawo nga waray magbado hin bisti para hin pagkasal.
Mat 22:24 Kon mamatay in tawo nga waray niya anak,
Mat 23:5 Kitaa hin kahalapad nga mga banda diin aada in mga sinurat nga bersikulo han kasuratan nga ibinutang ha ira mga agtang ngan mga butkon!
Mat 24:24 Kay mapakita in buwaon nga mga Mesiyas ngan buwaon nga mga manaragna
Mat 25:20 Kitaa! Aadi liwat in lain nga singko mil pesos nga akon pinakabuhian.’
Mat 25:22 Aadi liwat in dugang nga dos mil pesos nga akon pinakabuhian.
Mat 26:7 hinmarani ha iya in babaye nga may dara nga tibod nga alabastro nga puno hinmahal nga pahamot.
Mat 27:32 iginkatapo nira in tawo nga ginngaranan kan Simon nga taga Cirene
Mat 27:60 Niyan ginpakaliding niya in dako nga bato ngadto han ganggang hin pagtakop han porta han lubnganan,
Mat 9:9 Han naglalakat hiya ha dalan, hinkit-an niya in tawo nga parasukot hin buhis nga ginngaranan kan Mateo (???)

(5) Referring to nominals or complements of the equational sentence with “mass” or collective meaning, thus generic.

Verse Clause or Phrase
Mat 4:25 Damo nga mga tawo in nagsunod ha iya tikang ha Galilea ngan ha Decapolis.
Mat 7:22 Pag-abot han Adlaw han Paghukom, damo in masiring ha akon,
Mat 8:11 damo in maabot tikang ha sinirangan
Mat 9:37 Damo in aranihon kundi gutiay la in mga mag-arani.
Mat 13:17 Damo nga mga manaragna ngan damo nga mga tawo han Dyos in karuyag pagkita han iyo kinikita
Mat 19:30 Kundi damo in mauorhe nga nag-uuna yana, ngan damo in mauuna nga nauorhe yana.
Mat 26:60 bisan kon damo in dinmaop ngan nagsumat hinmga buwa mahitungod ha iya.
Mat 27:55 Damo in kababayen-an nga nagkikinita tikang ha hirayo.
Mat 8:16 gindara ngadto kan Jesus in damo nga mga tawo nga sinasangkayan hin yawa.
Mat 9:10 inmabot in damo nga mga parasukot hin buhis ngan mga tinamay
Mat 12:15 Sinmunod ha iya in damo nga mga tawo.
Mat 24:5 Kay makanhi ha akon ngaran in damo nga mga tawo ngan masiring, ‘Amo ako an Mesiyas!’ ngan malilimbongan in damo nga mga tawo.
Mat 24:11 Niyan maabot in damo nga buwaon nga mga manaragna ngan damo an malilimbongan nira.
Mat 25:21 itatapod ko ha imo in damo nga salapi.
Mat 25:23 Tungod kay nasasarigan ka hin pagpakabuhi hin gutiay nga kwarta, itatapod ko ha imo in damo nga salapi.
Mat 26:47 Upod niya in damo nga mga tawo nga may dara nga mga espada ngan mga balbag.

(6) Referring to indefinite complements (pronouns, interrogatives, etc.).

Verse Clause or Phrase
Mat 6:27 Hin-o man ha iyo in makakapahilaba han iya kinabuhi hin bisan pira la ka tuig pinaagi han iyo pagkinabaraka?
Mat 17:25 Hin-o in nagbabayad hin mga kabaraydan o buhis ngadto han mga hadi hini nga kalibutan?
Mat 19:25 Hin-o man ngay-an in matatalwas?
Mat 19:27 Ano man in amon maangkon?

(7) Referring to negated referents (thus not applying to any referents).

Verse Clause or Phrase
Mat 5:45 Kay hiya in waray pinalabi, kay hiya an nagpapasirak han adlaw ug nagpapauran ngadto han mga magtadong ngan mga makasasala.
Mat 6:30 Kon ginpapanaptonan han Dyos an mga banwa ha kapatagan nga buhi yana, ngan pagkabuwas sinusunog ha hudno, kamo pa in diri?
Mat 7:11 asay pa ba an Amay niyo ha langit in diri humatag han mag-upay nga mga butang hadton mga nangangaro ha iya!
Mat 5:18 “samtang aada pa an langit ngan an tuna waray bisan usa nga tulbok ug usa nga bagis in paparaon dida han Balaod, ngada han katuman han ngatanan.”

From the Bible sentences, there are examples that break Romualdez’s claim that in can’t start a sentence, like Mat 5:32, Mat 5:41, Mat 15:5, Mat 12:26, Mat 22:35 and Mat 18:19, where in immediately starts the sentence after a conjunction ngan “and” or kon “if”.

It should be pointed out that definiteness can’t be differentiated from indefiniteness just by the presence of particular words or arrangement of such words. Check the summary of my search about definiteness as explained by linguists.

We can show contrast of its use with an, where to be definite, the only requirement is that the additional descriptive content is just enough to be able to identify that subset out of the set of all generic objects. We will not get all instances of an in Matthew, but just the first 2 chapters.

(1) Unmodified definite NP, where the definite NP has anaphoric use, or its referent is clearly specific from context.

Verse Clause or Phrase
Mat 1:23 An Dyos aanhi upod ha aton”
Mat 2:1 han panahon nga hi Herodes an hadi.
Mat 2:4 “Diin ba matatawo an Mesiyas?”
Mat 2:8 pamilnga niyo hin maupay an bata
Mat 2:11 hinkit-an nira an bata upod hi Maria nga iroy niya Binuksan nira an ira mga dara
Mat 2:13, 20 dad-a an bata ngan an iroy niya
Mat 2:14, 21 gindara niya an bata ngan an iroy
Mat 2:16 Duro an kapungot ni Herodes han pakasabot niya Nagsugo hiya nga pamatayon an ngatanan nga kabataan nga kalalaken-an mga dapit nga may duha ka tuig an panuigon
Mat 2:20 "kay patay na an mga nagdudumot han bata.”

(2) Modified definite nominal, where the modification is thru a possessive pronoun  or a complement of such.

Verse Clause or Phrase
Mat 1:11,12,16 an iya kabugtoan
(an iroy nira amo hi XXX)
an iroy niya amo an asawa anay ni Urias
Mat 1:16 Jose nga nangasawa kan Maria, an iroy ni Jesus nga ginngaranan nga Mesiyas.
Mat 1:18 Sugad hini an katawo ni Jesu-Cristo.
Mat 1:25 Jesus an iginngaran ni Jose han bata.
Mat 2:15 "Gintawag ko an akon Anak tikang ha Ehipto."
Mat 2:12 sanglit nangoli hira ngan lain nga dalan an ira gin-agian.
Mat 2:16 Duro an kapungot ni Herodes han pakasabot niya Nagsugo hiya nga pamatayon an ngatanan nga kabataan nga kalalaken-an mga dapit nga may duha ka tuig an panuigon
Mat 2:17 Dida hini natuman an iginsurat ni Jeremias nga manaragna nga nasiring

(3) Modified definite nominal, where the modification is thru a demonstrative expression, or a complement of such.

Verse Clause or Phrase
Mat 1:1 Amo ini an pagkasunodsunod han mga kaapoy-apoyan ni Jesu-Cristo
Mat 1:11,12,16 amo ini an mga kaapoy-apoyan

(4) Modified definite verbal nominal, with definite genitive expression or possessives / demonstratives.

Verse Clause or Phrase
Mat 1:22 Nahinabo ini ngatanan basi matuman an iginyakan han Ginoo pinaagi han manaragna nga nasiring,
Mat 1:24 gintuman niya an iginsugo ha iya han anghel han Ginoo
Mat 2:16 Duro an kapungot ni Herodes han pakasabot niya Nagsugo hiya nga pamatayon an ngatanan nga kabataan nga kalalaken-an mga dapit nga may duha ka tuig an panuigon
Mat 2:5 “Amo ini an iginsurat han manaragna
Mat 2:6 diri ka gud amo an giuubosi han mga bungto han Juda;
Mat 2:15 Nahinabo ini basi matuman an iginsiring han Ginoo pinaagi han manaragna

(5) Modified definite nominal, where the modification expression consists of as much words as needed to identify and restrict the referents to the right subset.

Verse Clause or Phrase
Mat 2:2 “Hain ba an natawo nga bata nga hadi han mga Judiyo?
Mat 2:3 nabaraka hiya pati an bug-os nga Jerusalem.
Mat 2:4 Gintirok niya an ngatanan nga mga puno han kapadian ngan mga magturutdo han Balaod,
Mat 2:7 iginpatawag ni Herodes hin hilom an mga kamag-araman nga tikang ha sinirangan. Hinbaroan niya tikang ha ira an untop nga takna han pagpakita han bitoon.
Mat 2:10 Nakita nira an amo ngahaw nga bitoon nga hinkit-an nira ha sinirangan.
Mat 2:16 Duro an kapungot ni Herodes han pakasabot niya Nagsugo hiya nga pamatayon an ngatanan nga kabataan nga kalalaken-an mga dapit nga may duha ka tuig an panuigon
Mat 2:22 hi Arquelao nga anak ni Herodes, amo an sinmaliwan nga hadi han Judea

In the next instalment, I will explore it as a definite present/future marker, as well as some unusual usage of han and hin when compared with Hiligaynon san/sin, Bikol kan/nin, Sugbuhanon sa/og, Romblomanon ng/ning and Bisakol san/sin.



3 Responses to “Samarnon Phrase Markers, Part 1”

  1. Other languages with Ing | Xiller Yañez's Weblog Says:

    […] Samarnon Phrase Markers, Part 1 […]

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in: Logo

You are commenting using your account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )


Connecting to %s

%d bloggers like this: